Moda na Gruzję nie wzięła się znikąd. Ten niewielki kraj (1/5 powierzchni Polski) oferuje zdumiewającą różnorodność krajobrazów i klimatów. Monumentalne góry w dwóch odsłonach – Kaukaz Wysoki na północy i Mały na południu, stepowe i półpustynne pustkowia na południowym wschodzie, łagodnie falujące regiony winnic rozsiane po całym kraju, bujne, subtropikalne lasy na zachodzie (Adżaria). A i wybrzeże Morza Czarnego, choć na tle innych niezwykłych miejsc w kraju, plażowanie w Gruzji nie wydaje mi się szczególnie atrakcyjne.
Różnorodność klimatów i atrakcji w Gruzji
Zaledwie w ciągu kilku godzin można zmienić śniegi w Kaukazie na subtropiki Adżarii, przecinając po drodze półpustynne stepy. Do tego dochodzi bogate dziedzictwo materialne: jedne z najstarszych cerkwi na świecie, niezwykłe skalne miasta, modernizujące się Tbilisi oraz artefakty sowieckie, ze szczególnym uwzględnieniem Muzeum Stalina w Gori.
Swanetia - magiczny region w Kaukazie Wysokim
Wśród tylu atrakcji łatwo o przesyt i gonitwę z punktu do punktu. Chyba, że dotrze się do Swanetii i, pod wpływem magii tego miejsca, zapuści korzenie na trochę dłużej. To jeden z najbardziej malowniczych i wyjątkowych regionów Gruzji, położony w północno-zachodniej części Kaukazu Wysokiego, otoczony szczytami o wysokości 4000–5000 metrów. Za nimi zaczyna się już Rosja, a i w przeszłości nie biegły tędy główne szlaki handlowe – jedynie ścieżki znane pasterzom i wojownikom. Dziś też do Swanetii dotrze się tylko z południa.
Jedyna droga do Swanetii
Izolacja, która ukształtowała kulturę i tożsamość regionu
Dzięki położeniu Swanetia przez wieki pozostawała niemal odizolowana od reszty świata – czy to współczesnej Gruzji, wcześniejszego ZSRR, czy dawnego Królestwa Gruzji. Wysokie góry i głębokie doliny pozwalały regionowi żyć własnym rytmem. Dzięki temu do dziś przetrwały tu unikalne tradycje, język i architektura. Wielu uważa, że właśnie tu bije najprawdziwsze serce Kaukazu.
Jak dostać się do Swanetii? Droga do Mestii
Jeszcze na początku XXI wieku dojazd do regionu był bardzo trudny – wąska, żwirowa droga często była nieprzejezdna zimą. Dopiero w ostatniej dekadzie główna droga łącząca stolicę regionu – Mestię – z resztą kraju została w pełni wyasfaltowana w ramach programów rozwoju regionów górskich.
Mimo to przejazd 130-kilometrowym odcinkiem Zugdidi–Mestia wciąż dostarcza emocji, ze względu na spadające kamienie i osuwiska, które mogą pojawić się po gwałtownych deszczach. Dlatego zdecydowanie lepiej podróżować w ciągu dnia.
Kamienne wieże Swanetii – fenomen na skalę światową
O tym, że zbliżamy się do Swanetii, powiedzą nam kamienne wieże obronne – charakterystyczny element lokalnej architektury i fenomen na skalę światową. Te prywatne, średniowieczne twierdze (XI–XVI w.) budowano na tym górskim odludziu, by zapewnić rodzinom bezpieczne schronienie w przypadku …. konfliktów klanowych.
Jak zbudowane są swaneckie wieże obronne?
Wieże mają wysokość 20–25 metrów, grube kamienne mury (nawet do 2 metrów) i składają się z 3–5 pięter. Małe otwory służyły do obserwacji i obrony, spiczaste dachy chroniły przed gromadzeniem się śniegu, a drewniane podłogi i drabiny umożliwiały przemieszczanie się między piętrami. Wieże budowano bez użycia zaprawy, co świadczy o kunszcie lokalnych budowniczych.
Liczba wież i ich wysokość były wprost proporcjonalne do siły i znaczenia danej rodziny. Do dziś w regionie przetrwało około 300 wież, z największym zagęszczeniem w Mestii – stolicy Swanetii. Niektóre wieże są nadal zamieszkałe lub wykorzystywane do przechowywania zapasów, ale większość pełni funkcję malowniczych punktów widokowych i symboli dziedzictwa.
Tożsamość Swanów – życie w cieniu wież
Wieże jako symbol tradycji, odrębności i niezależności Swanów zostały wpisane na listę UNESCO. I nie da się ukryć, że razem z zaśnieżonymi szczytami Kaukazu tworzą unikalny klimat. Łatwo w takim otoczeniu tworzyć romantyczne mity o męstwie, odwadze i niezależności mieszkańców tych ziem.
Życie w izolacji sprawiło, że przez setki lat Swanowie zachowywali autonomię wobec feudalnych władców i struktur państwowych.
Swanowie - kodeks honorowy, język i obyczaje
Ten gen samostanowienia wykształcił u Swanów silny kodeks honorowy (niczym jak na Korsyce). Szczególnie ważne dla lokalnej społeczności były zasady gościnności, zemsty rodowej i solidarności wewnątrz klanu. Do dzisiaj Swanowie chętnie tę odrębność podkreślają, twierdząc, że są przede wszystkim Swanami, a dopiero potem Gruzinami.
Język, którym Swanowie posługiwali się przez wieki jest jednak zagrożony wymarciem, bo w szkołach i administracji publicznej dominuje gruziński. Mieszkańcy pozostają formalnie prawosławni, ale w praktykach religijnych do dziś obecne są elementy wierzeń przedchrześcijańskich, np. kult gór, rytuały ofiarne przy kamiennych ołtarzach. Zachowały się także archaiczne pieśni polifoniczne, czyli wielogłosowe śpiewy, uznawane przez UNESCO za niematerialne dziedzictwo ludzkości.
Turystyka a zmiany w regionie
Oczywiście dzisiaj chodząc ulicami Mestii trudno już tę odmienność kulturową Swanów tak namacalnie doświadczyć. Powoli, wraz z napływem turystów do Swanetii i odpływem młodych Swańczyków do Tbilisi, region zmienia się w legendę o samym sobie. Tak, czy inaczej jest to (nadal) elektryzujące miejsce.
Trekkingi, lodowce i góry Swanetii
Od strony czysto praktycznej Mestia jest idealnym punktem wypadowym w okoliczne góry. Klimat jest umiarkowanie chłodny, lata niedługie a zimy śnieżne. Od kilku lat w okolicach Mestii trwa rozwój infrastruktury narciarskiej, która dzięki wybudowaniu małego lotniska w 2010 r., będzie pewnie sukcesywnie rozbudowywana, ze wszystkimi plusami i minusami, jakie z tego wynikają.
Najpopularniejsze szlaki trekkingowe z Mestii
Latem przede wszystkim kuszą górskie wycieczki. Najpopularniejsze szlaki, wychodzące bezpośrednio z Mestii to:
- Lodowiec Chalaadi – szlak wzdłuż rzeki Mestiachala, potem lasem, aż do czoła lodowca; ok. 5–6 h w obie strony.
- Jeziora Koruldi – długa trasa (ok. 8,5 h) z podejściem na wysokość 2850 m. n.p.m., gdzie znajdują się malownicze jeziora.
- Trekking do Ushguli – 4-dniowa trasa z noclegami w wioskach Zhabeshi, Adishi i Iprali; obejmuje lodowce, przełęcze i wieże obronne. Większość turystów wybiera jednak dzienną wycieczkę jeepem 4×4.
Uszba – najbardziej tajemnicza góra Swanetii
Nad Mestią góruje majestatyczna Uszba (4690 m n.p.m.), dwugłowy szczyt o złowrogiej sławie. Nazwa tłumaczona jest najczęściej jako „góra, która przynosi nieszczęście”. Owiana aurą tajemniczości i respektu odstrasza wspinaczy trudnym terenem i kapryśną pogodą – dla zwykłych turystów pozostaje jedynie do podziwiania.
Lokalnie Uszba cieszy się podobnie złowrogą sławą jak chilijska Cerro Torre w Patagonii – góra-legenda. Jej mit bezwzględności i niemożliwości utrwalił przed wieloma laty Werner Herzog w znakomitym filmie Krzyk kamienia.
Najciekawsze miejsca w Gruzji poza Swanetią
Miasta skalne – czym są i gdzie je zobaczyć?
Gruzja słynie z unikalnych miast wykutych w skale, które pełniły funkcje mieszkalne, religijne i obronne. Najbardziej znane to Uplistsikhe, położone w środkowej Gruzji niedaleko Gori, którego początki sięgają I tysiąclecia p.n.e., oraz Wardzia – monumentalne miasto-klasztor z XII wieku, wykute w zboczu doliny rzeki Kury na południu kraju.
Trzecim ważnym zespołem jest Dawit Garedża, rozległy kompleks klasztorów skalnych z VI wieku, położony na półpustynnym pograniczu Gruzji i Azerbejdżanu, znany z surowego krajobrazu i średniowiecznych fresków.
Czym jest Gruzińska Droga Wojenna i dlaczego jest tak ważna?
Gruzińska Droga Wojenna to historyczny szlak biegnący przez północną Gruzję, łączący Tbilisi z północnym Kaukazem i granicą z Rosją w rejonie przełęczy Dariali. Dziś jest jedną z najbardziej widowiskowych tras w kraju. Jej symbolem pozostaje Cminda Sameba – cerkiew wznosząca się nad doliną u stóp Kazbeku, często uznawana za ikonę Gruzji.
Które cerkwie należą do najcenniejszych w Gruzji?
Do najważniejszych zabytków sakralnych Gruzji należą Sweticchoweli w Mcchecie niedaleko Tbilisi, uznawana za najważniejszą i jedną z najstarszych świątyń kraju, klasztor Dżwari w środkowej Gruzji oraz katedra Bagrati w Kutaisi na zachodzie kraju. To miejsca kluczowe dla historii gruzińskiego chrześcijaństwa i państwowości.
Na czym polega gruziński szlak wina?
Gruzja uznawana jest za najstarszy region winiarski świata, z tradycją sięgającą ponad 8 tysięcy lat. Jego sercem jest Kachetia, położona we wschodniej Gruzji, gdzie do dziś stosuje się fermentację w glinianych amforach kwewri. Głównym miastem regionu jest Telawi, a ważnymi ośrodkami także Sighnaghi i Gurjaani. Wino w Gruzji nie jest atrakcją turystyczną, lecz integralną częścią kultury i codziennego życia.
Dlaczego Gori jest ważnym miejscem na mapie Gruzji?
Gori znane jest jako miejsce urodzenia Józefa Stalina. Działające tu Muzeum Stalina to jedno z najbardziej kontrowersyjnych muzeów w kraju i ważny punkt do zrozumienia sowieckiego dziedzictwa Gruzji.
Co wyróżnia Tbilisi na tle innych stolic Kaukazu?
Tbilisi to miasto kontrastów, gdzie obok średniowiecznych cerkwi stoją modernistyczne budowle, a sowiecka przeszłość miesza się z nowymi ambicjami kraju. Stolica Gruzji najlepiej pokazuje tempo i kierunek zmian zachodzących w całym państwie.
Artykuł został również opublikowany w serwisie Onet.pl
