Japonia. To kraj, w którym niezwykłe miejsca spotyka się bez mała za każdym rogiem. Nie trzeba pchać się w największy tłum, żeby doświadczyć wyjątkowych wrażeń. Poza głównym szlakiem znajdzie się obiekty może mniej historycznie doniosłe i rzadziej doceniane przez UNESCO, ale dla cudzoziemskich oczu równie niecodzienne. A czasami, skusiwszy się na listę największych hitów, wystarczy tylko wybrać chwilę inną niż wszyscy lub skręcić w boczną uliczkę, żeby poczuć ich magię.
Boom turystyczny na Japonię
W Japonii, na powierzchni tylko nieco większej od Polski, żyje około 124 milionów ludzi. To grubo ponad trzy razy więcej niż u nas. Co więcej, w ciągu ostatnich kilku lat liczba turystów wzrosła pięciokrotnie. W 2024 roku Kraj Kwitnącej Wiśni odwiedziło ponad trzydzieści sześć milionów zagranicznych gości. A że sami Japończycy są niezwykle ciekawi świata – także własnego – konkurencja o dostęp do atrakcji turystycznych potrafi tu czasem przybrać wręcz karykaturalne formy.
Tłum, który przez 365 dni w roku próbuje dotrzeć w Kioto do monumentalnej Świątyni Czystej Wody albo do Złotego Pawilonu, gęstnieje już kilkaset metrów przed wejściem.
Po osiągnięciu celu zaczyna się dyskretna, acz kulturalna walka o miejsce, z którego cokolwiek widać. Albo raczej: z którego da się zrobić zdjęcie z metrowej rączki do selfie. Dwie minuty, parę ujęć – i odwrót w powoli rzednącym tłumie.
Czy to ma jeszcze sens? Ma. Tylko trzeba go trochę poszukać. A sprzyja temu zaskakująco głęboko zakorzeniona duchowość Japoni.
Religia w Japonii – buddyzm i sintoizm obok siebie
W kraju, który jest czwartą gospodarką świata, religia zajmuje poczesne miejsce. Liczba Japończyków, którzy deklarują się jako „praktykujący”, przekracza – o bagatela 50 milionów – liczbę mieszkańców.
Wyjaśnienie tego fenomenu jest równie niecodzienne jak cała Japonia. Duża część wiernych uważa się jednocześnie za sintoistów i buddystów. Ten synkretyzm, tłumaczony na wskroś japońską „tolerancją wieloznaczności”, jest czymś fundamentalnie innym od zachodnich i bliskowschodnich koncepcji wiary, opartych na silnym autorytecie moralnym.
Religia w Japonii – życie i śmierć pod jednym dachem
Dla wielu Japończyków rytuały i praktyki z dwóch odmiennych systemów wiary stanowią naturalne uzupełnienie. Sinto stało się w ciągu wieków religią życia, a buddyzm towarzyszy śmierci. Dlatego cmentarze spotyka się przede wszystkim na terenie świątyń buddyjskich.
Łączenie przeciwstawności jest znakiem rozpoznawczym japońskich miejsc kultu także dziś. Tłum odwiedzających łączy się tu z ciszą, intensywność zapachów z przestrzennym oddechem obiektów, monumentalne posągi z pieczołowitą dbałością o rytualne detale, a porządek – ze swobodą.
Codzienna duchowość Japonii - bliskość z duchami
Japończycy wierzą, że bliskość duchów zapewnia pomyślność w życiu i pozwala cieszyć się spokojem umysłu. Świątynie buddyjskie i sintoistyczne chramy tętnią więc życiem. Są dla mnie Japonią w pigułce – kwintesencją kultury tak wyrafinowanej i egzotycznej zarazem, że im bliżej się jej jest, tym mniej się ją rozumie. Jednak sam kontakt z nią jest źródłem czystej przyjemności.
Japonia – niezwykłe miejsca: Nara i świątynia bez gwoździ
Nara, pierwsza stolica Japonii, założona w 710 r., jest miejscem niemal baśniowym. W parku, pośród biegających tu od setek lat jeleni, z dyskretnie nasilającym się od czasu do czasu zapachem kadzideł, pysznią się stare jak Nara pawilony świątynne.
Najwspanialszym i najbardziej obleganym obiektem jest wielokrotnie odbudowywana buddyjska świątynia Tōdai-ji z 752 r. To jeden z największych na świecie drewnianych budynków, wzniesiony bez użycia gwoździ. Elementy ogromnej konstrukcji są spasowane ze sobą niczym kawałki puzzli – tyle że muszą ustać w pionie.
Wielki Budda w Todai-ji i obietnica nirwany
W pawilonie znajduje się jeden z największych w Japonii posągów Buddy. Postać piętnastometrowego, wykonanego z brązu Wielkiego Buddy Wajroczana – jednego z pięciu wcieleń Buddy Mądrości – prezentuje się w przydymionym świetle nieprzystępnie.
Zaskakującym elementem, jak na miejsce pełne skupienia i powagi, jest drewniany filar. Wydrążono w nim otwór o wielkości nozdrzy Wielkiego Buddy. Ci, którzy się przez niego przecisną (powodzenia), mogą liczyć na upragnioną nirwanę po śmierci.
Nara - las świątyń i święte jelenie
Spokojny, rozległy park otaczający Tōdai-ji oraz przylegający do niego leśny rezerwat Kasugayama kryją bez mała pluton świętych miejsc. Ze względu na znacznie mniejsze zainteresowanie turystów pozwalają na bardziej kontemplacyjne spotkanie z japońskim światem duchowości.
Znajdują się tu buddyjskie świątynie: Kishibosonjin, Chisokuin oraz Shōsō-in. Przeważają jednak sintoistyczne chramy: Hongu, Wakamiya, Kinryu i Tamukeyama.
Każdy z nich może stać się prywatnym wzorcem z Sèvres japońskiej duchowości.
Kasuga Taisha i las wotywnych latarni
Osobne miejsce należy się klimatycznemu, choć bardzo popularnemu chramowi Kasuga Taisha. Został założony w VIII wieku jako sanktuarium poświęcone czterem bóstwom (kami), związanym z tradycyjną mitologią japońską. To stąd wywodzi się japońska tradycja zdobienia chramów latarniami wotywnymi.
Wzdłuż drogi prowadzącej do Kasuga Taisha stoi ich ponad tysiąc, a kolejnych 1600 wisi nad głowami, tworząc niezwykły, niemal baśniowy klimat tego miejsca.
Jelenie Nary – posłańcy bogów i mieszkańcy miasta
Z Kasuga Taisha pochodzą także jelenie – zwierzęta uważane za posłańców bogów. Początkowo hodowane na terenie chramu, stały się jego symbolem, a dziś są znakiem rozpoznawczym całej Nary. Żyje ich tutaj ponad tysiąc. Po parku przemieszczają się zupełnie swobodnie, a czasami zapuszczają się nawet dalej, do miasta.
Biegają po polanach i ścieżkach, leżą przy świątyniach, krążą wokół barów i restauracji. Ufne i nawykłe do zainteresowania, chętnie dają się głaskać i karmić – wyłącznie specjalnymi krakersami do kupienia na straganach. Bywają przy tym naprawdę namolne, a ponoć nawet agresywne, kiedy domagają się kolejnej porcji ciastek.
Nie wiem, czy rzeczywiście są posłańcami bogów, ale na pewno wnoszą w to miejsce wiele czystej radości samą swoją obecnością. To niezwykłe miejsce — nawet jak na Japonię.
Nara – pięciopiętrowa pagoda i potęga dawnych rodów
Już poza głównym parkiem znajduje się słynny buddyjski kompleks świątynny Kōfuku-ji z VIII wieku, wzniesiony przez jeden z najpotężniejszych rodów tamtej epoki – klan Fujiwara.
Znakiem rozpoznawczym kompleksu jest pięciopiętrowa pagoda o wysokości 50 metrów, druga najwyższa w Japonii. Nie sposób jej nie zauważyć, idąc z lub do dworca kolejowego — wyrasta ponad miasto niczym latarnia morska, spokojnie wskazując kierunek.
Kioto po zmroku – ikony miasta z innej perspektywy
W cesarskim Kioto, regularnie wygrywającym plebiscyty na najpiękniejsze miasto świata, większość świątyń zamyka się po intensywnym dniu dość wcześnie — najczęściej około 17.00.
Tysiące turystów, z poczuciem dobrze spędzonego czasu, szukają restauracji na wieczorną kolację lub przechadzają się dzielnicą Gion w poszukiwaniu gejsz. Jednak o 18.00 w niektórych obiektach rozpoczyna się inny spektakl.
Historyczne budynki, parki i inne założenia zostają podświetlone w artystyczny sposób, wydobywający z nich nowe znaczenia i nastroje. Na wieczorne pokazy — niestety również płatne — udają się już tylko nieliczni.
Jesienne iluminacje i nocna magia To-ji
Niezwykle barwnych wrażeń dostarczają jesienne iluminacje, kiedy ogrody wyglądają jak podświetlona paleta malarska. Pawilony świątynne, które w ciągu dnia grają pierwsze skrzypce, schodzą wówczas na drugi plan.
Nam szczególnie spodobał się kameralny obiekt Tō-ji. To właśnie tu znajduje się najwyższa w Japonii, 57-metrowa pagoda, oraz świątynia założona w 607 roku.
Wieczorami To-ji czaruje jednak przede wszystkim przepięknym ogrodem i stawem, które w miękkim blasku światła tworzą scenerię iście baśniową. To zupełnie inne miejsce niż za dnia — pełne obłych kształtów i romantycznej atmosfery.
Ichigo ichie - wszystko zdarza się tylko raz
W Kioto iluminuje się wszystko, co może wyglądać pięknie. Mrok i światło potrafią wydobyć z danego miejsca zupełnie nowe oblicze. Japończycy, jak chyba nikt inny na świecie, potrafią docenić magię i ulotność chwili.
Na mapie wieczornych seansów — w zależności od pory roku — pojawiają się nie tylko świątynie, lecz także ulice, kanały, ścieżki, a nawet tory tramwajowe czy podmiejski lasek bambusowy.
Ta umiejętność przeżywania ulotnej chwili jest konsekwencją japońskiej sztuki świadomego życia. To ichigo ichie — być tu i teraz, doceniać dany moment. Bo wszystko zdarza się tylko raz.
Hakone u stóp Świętej Góry Fuji – między pocztówką a turystycznym rojem
Najbardziej pamiętne momenty w trakcie podróży przychodzą zupełnie niezapowiedziane. Tak było z niepozorną świątynią Chōan-ji, położoną na obrzeżach Parku Narodowego Hakone.
Sercem parku jest jezioro Ashi. To stąd pochodzą pocztówkowe zdjęcia świętej góry Fuji. Znakiem rozpoznawczym regionu są także gorące źródła, niczym na Islandii lub boliwijskim Altiplano, bijące pod całym obszarem parku. To one zasilają onseny — termalne kąpieliska, będące stałym elementem rekreacji w każdym tutejszym ryokanie, czyli japońskiej wersji pensjonatu.
Turystycznym hitem są również czarne jajka na twardo, gotowane w wulkanicznych oparach. Według lokalnej legendy zjedzenie jednego z nich zapewnia siedem dodatkowych lat życia.
Dlaczego Hakone mnie nie zachwyciło
Najsłynniejszy park narodowy Japonii nie zrobił jednak na mnie przesadnie pozytywnego wrażenia. Za dużo ludzi, za dużo tej całej infrastruktury turystycznej: kolejki szynowe i linowe, „statki pirackie” na jeziorze, ścieżki edukacyjne — a za mało natury.
Tymczasem kilkanaście kilometrów od głównego miasta parku, Hakone, szukając kwitnących późną jesienią pampasów, trafiliśmy w miejsce, którego błogość i niezwykła atmosfera naprawdę mnie urzekły. Do niepozornej świątyni Chōan-ji.
Może to była kwestia momentu, może przypadkowego spokoju, jaki tam akurat panował, może kolorowych liści i słońca — ale zgodnie z ichigo ichie była to najpiękniejsza ulotna chwila z Japonii.
Japonia – niezwykłe miejsca: 500 uczniów Buddy w Chōan-ji
Kompleks Chōan-ji na tle ponad tysiącletnich japońskich świątyń wypada dość skromnie. Został założony dopiero w 1658 roku, z myślą o lokalnych mieszkańcach, którzy potrzebowali miejsca, do którego mogliby udać się po poradę.
Jest za to pięknie ulokowany — rozpościera się na łagodnych wzgórzach, pośród klonowego lasu. Klucząc po pustych ścieżkach, jesienią pokrytych grubą warstwą liści, co chwila natyka się na posągi kamiennych mnichów.
To uczniowie Buddy, którzy po jego śmierci zbierali sutry — księgi zawierające jego nauki. Jest ich tutaj pięciuset. Każdy z mnichów jest inny; nie ma dwóch identycznych. Ich twarze wyrażają odmienne emocje, a sylwetki zdradzają upodobanie do różnych sposobów życia.
Choan-ji – ogród ciszy i oswojonej przemijalności
W listopadzie, gdy tutejsza jesień osiąga pełnię barw, opadające kolorowe liście potęgują harmonię tego miejsca. Jest się w zaczarowanym ogrodzie, gdzie czas na chwilę staje w miejscu i można spokojnie się nad wszystkim zastanowić.
Na terenie Chōan-ji znajduje się także buddyjski cmentarz, na którym od czasu do czasu widać mieszkańców odwiedzających groby bliskich. To miejsce, w którym wizja śmierci nie wywołuje lęku.
Świątynia buddyjska versus chram
Chram (shrine) to miejsce kultu w sintoizmie — animistycznej religii opartej na wielobóstwie, wywodzącej się z dawnych wierzeń mieszkańców Japonii. Chramy istnieją od ponad dwóch tysięcy lat i jest ich dziś około 80 tysięcy. Nie zawsze mają formę dużych obiektów — czasem są to niewielkie, wydzielone miejsca lub proste ołtarze.
Znakiem rozpoznawczym chramu jest torii — brama oddzielająca przestrzeń świętą od doczesnej. Przy wejściu często stoją komainu, kamienne figury zwierząt strzegące miejsca kultu, a na ema, drewnianych tabliczkach wotywnych, Japończycy zapisują swoje prośby i życzenia.
Świątynia buddyjska (temple) to miejsce kultu japońskiego buddyzmu, który dotarł na wyspy z kontynentalnej Azji w VI wieku i szybko zyskał rangę religii państwowej. Przez wieki był szczególnie związany z dworem cesarskim i elitami społecznymi.
Do świątyni prowadzi zazwyczaj masywna brama niōmon, strzeżona przez posągi strażników. W centrum kompleksu znajduje się pawilon z posągiem Buddy oraz towarzyszących mu bodhisattwów. Charakterystycznym elementem jest także strzelista pagoda, w której przechowuje się relikwie, a uzupełnieniem całości bywają dzwony, bębny i święte źródła.
Mini FAQ – koszty podróży do Japonii
Co w Japonii jest drogie?
Noclegi i transport dalekobieżny.
Największym wydatkiem są noclegi w dużych miastach (Tokio, Kioto) oraz przejazdy koleją dużych prędkości. Shinkansen jest szybki i punktualny, ale tani nie jest — pojedynczy przejazd potrafi kosztować tyle, co nocleg w średniej klasy hotelu. Wysokie ceny dotyczą też hoteli i ryokanów przez znaczną część roku.
Co w Japonii jest niedrogie?
Jedzenie i komunikacja miejska.
Codzienne posiłki są bardzo przystępne cenowo, zwłaszcza poza restauracjami nastawionymi na turystów. Ramen, pierożki gyōza czy uliczne przekąski są smaczne, świeże i niedrogie. Paradoksalnie — łatwiej wydać fortunę na nocleg niż na jedzenie przez cały dzień.
Równie korzystnie wypada codzienne poruszanie się po Tokio metrem. Ceny pojedynczych przejazdów są umiarkowane i zależne od dystansu, a sprawność i gęstość sieci sprawiają, że miasto można zwiedzać wygodnie i bez nadwyrężania budżetu. Na tle kosztów noclegów czy kolei dalekobieżnej, komunikacja miejska wypada zaskakująco dobrze.
Czy w Japonii jest sezonowość?
Tak — i to bardzo wyraźna.
Japończycy podróżują zgodnie z rytmem natury i ideą ichigo ichie — wyjątkowości chwili. Największe tłumy (i najwyższe ceny) pojawiają się wiosną, w czasie kwitnienia wiśni, oraz jesienią, gdy klony przebarwiają się na czerwono. Lato — paradoksalnie, poza subtropikalną Okinawą — nie jest szczytem sezonu.
Na czym można realnie zaoszczędzić?
- Transport — planując trasę tak, by ograniczyć liczbę przejazdów shinkansenem; lokalne pociągi są wolniejsze, ale znacznie tańsze.
- Jedzenie — stołując się tam, gdzie jedzą mieszkańcy, a nie w miejscach „pod turystów”.
- Zwiedzanie — wiele świątyń, chramów i ogrodów kosztuje niewiele lub jest darmowych, zwłaszcza poza godzinami specjalnych pokazów.
