Malta i Gozo na Wielkanoc szykują się długo, a cały Wielki Tydzień ma tu wyjątkowo uroczysty charakter. Waga wydarzenia mobilizuje parafie i lokalną społeczność do wspólnej pracy na wiele tygodni przed świętami. Wtedy to powstają wirje – rodzaj wielkanocnej „szopki” oraz przygotowywane jest zaplecze i rekwizytorium dla niezwykłych procesji. Jak co roku, przejdą one ulicami tutejszych miast i miasteczek poczynając od Niedzieli Palmowej. Jednak ta najważniejsza odbędzie się w Wielki Piątek.
Wirje – wielkanocne wystawy na Malcie i Gozo
W przestrzeni publicznej nastrój uroczystego oczekiwania jest wzmacniany przez wirje, specjalne inscenizacje upamiętniające Ostatnią Wieczerzę. Powstają z wykorzystaniem rzeźb i figur przedstawiających postaci oraz sceny biblijne. Wystawy są duże i mniejsze, ustawiane na placach, skwerach przykościelnych, na podwórkach, a także w wersji miniaturowej – w oknach prywatnych domów.
Prywatna wirja w Victorii – tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie
Mieszkańcy organizują wirje od pokoleń. Byliśmy na „prywatnej” wystawie u starszego pana w Victorii, stolicy Gozo. Z figurek odziedziczonych po dziadku co roku na nowo odtwarza on misterną układankę złożoną z setek biblijnych postaci. Takie wystawy nie mają charakteru komercyjnego – to sposób na zaproszenie sąsiadów do wspólnego przygotowywania się do najważniejszych na wyspach maltańskich świąt w roku.
Malta i Gozo w Wielki Piątek
Kulminacja podniosłego nastroju następuje w Wielki Piątek. Wtedy to odświętnie ubrani mieszkańcy gromadzą się późnym popołudniem przed kościołami. Część z nich przybywa z własnymi składanymi krzesełkami, bo tylko nieliczni będą mieli szanse, aby przy szybko gęstniejącym tłumie, skorzystać z miejsc siedzących przygotowanych przez organizatorów. A wiadomo, że zapowiada się wiele godzin na nogach.
Procesja wielkopiątkowa – podróż w czasie
Gdy z kościoła zaczyna wychodzić procesja, zegar cofa się kilkaset lat. Najpierw następuje wyprowadzenie ogromnych, przyozdobionych kwiatami i lampkami posągów. Przedstawiają kolejne stacje Męki Pańskiej.
Każdy taki posąg, w zależności od wagi i wielkości, dźwiga od 6 do 10 rosłych mężczyzn. Tylko ten etap – wyprowadzenia stacji – może potrwać i półtorej godziny. Z tego też powodu ta część procesji, która opuści kościół, nie czekając na resztę, rusza w spowolnionym tempie przez miasto.
Pokutnicy i uczestnicy proces
Między poszczególnymi posągami, w ściśle określonym porządku, idą pozostali uczestnicy procesji. Wszyscy wystylizowani zgodnie z tradycją i rolami, jakie tu mają tu do odegrania.
Mamy więc grupy dzieci w specjalnych albach, żołnierzy rzymskich, postaci biblijne, zakapturzonych pątników niosących krzyże, bosonogich pokutników z obwiązanymi wokół łydek bandażami. Do nich przytroczone są ciężkie, długie na metr lub dwa łańcuchy. W zetknięciu z trotuarem wydają z siebie ustawiczne, ponure szczęknięcia.
Procesja jak film historyczny
Obrazki, jak ze średniowiecza. A i fizyczny trud jakiś mało dzisiejszy. Procesje trwają od trzech do nawet pięciu godzin (!), w zależności od długości trasy i liczby zaangażowanych uczestników. Towarzyszą im orkiestry dęte, którymi poprzetykana jest wielkopiątkowa kolumna. Tradycja sięga XVI w. i patrząc na ten niezwykły pochód ma się wrażenie, że przez 400 lat niewiele się chyba zmienił.
Procesja przy Bazylice Świętego Jerzego w Victorii
My obserwowaliśmy obchody Wielkiego Piątku na Gozo – w Bazylice Świętego Jerzego w Wiktorii. I mieliśmy wrażenie, że tego dnia byli tu wszyscy mieszkańcy stolicy. Wielu z nich przyszło ubranych w żałobą czerń, aby podkreślić wagę wydarzenia.
Podobne procesje szły w tym samym czasie przez większość miejscowości na Gozo. Odbyły się w Żebbuġ, Xagħrze, Nadur i wiele innych parafiach. Z lotu ptaka malutka wyspa musiała wyglądać tego wieczoru jak z miejsce z innych czasów.
Malta i Gozo na Wielkanoc - fotorelacja
FAQ - procesje wielkanocne na Malcie i Gozo
Który dzień obchodów Wielkanocy jest najważniejszy?
Najważniejszym dniem jest Wielki Piątek. To wtedy odbywają się najbardziej uroczyste i poruszające procesje, z udziałem pokutników, postaci biblijnych i orkiestr. Pochody trwają kilka godzin i stanowią kulminację całego Wielkiego Tygodnia.
Procesje odbywają się także w Wielką Niedzielę, jednak mają radosny, znacznie mniej widowiskowy charakter. W praktyce cały Wielki Tydzień na Malcie i Gozo jest intensywnie celebrowany, od Niedzieli Palmowej po Niedzielę Zmartwychwstania.
Gdzie odbywa się największa i najbardziej znana procesja na wyspach maltańskich?
Za jedną z największych i najbardziej znanych uchodzi procesja wielkopiątkowa w Żebbuġ na Malcie, znana z rozmachu, liczby uczestników i monumentalnych figur. Bardzo widowiskowe są również procesje w Qormi oraz w Paola, gdzie tradycja wielkopiątkowych obchodów ma szczególnie długą historię.
Na Gozo efektowne procesje odbywają się także w Victoria (Rabat) oraz w Nadur, przyciągając zarówno mieszkańców, jak i przyjezdnych.
Czy można uczestniczyć w procesjach jako widz?
Tak. Procesje są wydarzeniami publicznymi i każdy może je obserwować. Widzowie gromadzą się wzdłuż tras przemarszu, często przynosząc własne składane krzesła. Szczególnie przydają się one podczas bardzo długiej ceremonii wynoszenia figur z kościoła, zanim procesja wyruszy w miasto i rozpocznie właściwy pochód.
Warto pamiętać, że są to wydarzenia o charakterze religijnym – obowiązuje powaga, a fotografowanie powinno być dyskretne.
Gdzie jeszcze na świecie odbywają się podobnie widowiskowe procesje?
Spektakularne procesje wielkopiątkowe można zobaczyć m.in. w Sewilli, a także w Granadzie i Máladze. We Włoszech szczególnie znane są obchody w Ennie na Sycylii, a w Meksyku – w Taxco.
Podobnie intensywne obchody Wielkiego Piątku odbywają się także na Filipinach, znanych z bardzo sugestywnych inscenizacji Męki Pańskiej. Jednak Malta, a zwłaszcza kameralne Gozo, wyróżniają się skalą wydarzeń – procesje sprawiają tu wrażenie wejścia na chwilę w życie lokalnej społeczności, a uczestnictwo mieszkańców wydaje się niemal powszechne.
