Położone w dyskretnym odosobnieniu pośród wzgórz Północnej Galilei, Safed to miejsce niezwykle wyraziste i ważne na duchowej mapie Izraela. To najbardziej homogeniczne miasto w kraju, zamieszkane niemal wyłącznie przez Żydów. Mimo wyraźnie konserwatywnego charakteru atmosfera jest tu zdecydowanie bardziej odprężona. W przeciwieństwie do chasydzkiej dzielnicy Me’a Sze’arim w Jerozolimie, której mieszkańcy niekoniecznie cieszą się z wizyt turystów.
Safed – święte miasto judaizmu w północnej Galilei
Safed jest najwyżej położonym miastem w Izraelu (850 m n.p.m.), z rześkim – jak na tę część świata – klimatem. Pięknie ulokowane wśród porośniętych sosnami wzgórz Kena’an, z widokiem na masyw góry Moron, idealnie nadaje się do swojej roli: świętego miasta judaizmu.
Przy okazji Safed jest też najważniejszym ośrodkiem kabały w Izraelu, czyli nurtu mistycznego w judaizmie.
Safed i początki kabały
Za ojca nowoczesnej kabały uważa się Izaaka Lurię, który żył i tworzył w Safed w drugiej połowie XVI wieku. Rabin przekazywał swoje nauki wyłącznie ustnie i nigdy ich nie spisywał, obawiając się, że osoby niepowołane mogłyby zrobić z nich niewłaściwy użytek. W judaizmie kabała uznawana jest za czwarty, najgłębszy poziom rozumienia Tory, oparty na odczytywaniu jej ukrytych znaczeń.
Przez stulecia kabała była systemem wiedzy mistycznej dostępnym wyłącznie dla wybranych. Tradycyjnie mogli się jej uczyć jedynie żonaci mężczyźni po czterdziestym roku życia, głęboko osadzeni w praktyce religijnej i doskonale znający Torę oraz Talmud.
Dlaczego w Safed są niebieskie drzwi?
Znakiem rozpoznawczym Safed są niebieskie drzwi i okiennice, obecne w wielu częściach miasta. Kolor niebieski ma w judaizmie długą tradycję symboliczną. Jest kojarzony m.in. z niebem i boskością, czego przykładem jest biblijny barwnik tekhelet.
W Safed jego popularność bywa łączona z duchowym charakterem miasta i znaczeniem, jakie przez wieki miała tu kabała. Nie istnieje jednak jedna religijna reguła nakazująca malowanie domów na niebiesko. Zwyczaj ten jest raczej efektem lokalnej tradycji, symboliki oraz estetyki, która z czasem stała się znakiem rozpoznawczym miasta.
Tradycyjne stroje na ulicach Safed
Spacer ulicami Safed to przede wszystkim okazja do podglądania życia tutejszych mieszkańców. Wielowiekowe przywiązanie do tradycyjnych strojów sprawia, że ma się wrażenie podróży w czasie do odległej, choć trudnej do doprecyzowania przeszłości.
Brodaci mężczyźni ubrani są w jednakowe, noszone bez krawata białe koszule, a niektórzy dodatkowo okrywają się czarnym chałatem (płaszczem). Na głowach noszą obowiązkowe czarne kapelusze lub imponujące futrzane czapki – sztreimel – przywdziewane w szabas. Taka czapa potrafi kosztować małą fortunę — często kilka tysięcy dolarów — ponieważ jest ręcznie wykonywana z naturalnych futer, najczęściej sobola, kuny lub łasicy.
Safed w szabas
Być może ze względu na święty dzień na ulicach panowała uderzająca cisza, rodzaj dźwiękowej flauty. Przechodnie poruszali się bezszelestnie. Jeżeli rozmawiali, robili to nad wyraz dyskretnie. Sklepy i gastronomia pozostawały nieczynne, natomiast jeżdżących samochodów nie widywało się prawie wcale. Większe ożywienie można było odczuć jedynie przed synagogami i w bocznych uliczkach, gdzie dzieci zawłaszczały okoliczne podwórka na grę w coś, co przypominało baseball.
Safed jako żyjący skansen
Domy w Safed wyglądają na bardzo stare, ale niekoniecznie takie są. Miasto nieraz ucierpiało w wyniku trzęsień ziemi. Safed zachowało jednak niezwykły autentyzm i duchową więź z przeszłością. To prawdziwy, żyjący skansen, a atmosfera mistycyzmu udziela się również tym, którzy o kabale nie mają bladego pojęcia.
Nad centrum góruje Cytadela, z której roztacza się rozległa panorama na góry Antylibanu na północy aż po Jezioro Galilejskie. Ze starówką sąsiaduje dzielnica artystów z małymi pracowniami i klimatycznymi podwórkami. Jest ich tutaj ponad 50. I właśnie ten niewielki kwartał był najbardziej „współczesnym” elementem krajobrazu miasteczka. W szabas wszystkie galerie były niestety zamknięte.
Safed leży niedaleko Tyberiady, którą wiele osób uwzględnia w swojej trasie po najważniejszych miejscach Ziemi Świętej. Tu jednak zagląda niewielu.
FAQ – kabała w popkulturze Zachodu
Dlaczego kabała stała się popularna w popkulturze Zachodu?
Zainteresowanie kabałą na Zachodzie wzrosło wraz z modą na duchowość alternatywną i poszukiwanie innych form rozwoju duchowego. W tym kontekście jej symbole i pojęcia często funkcjonują jako inspiracja kulturowa, a nie jako element tradycyjnej praktyki religijnej judaizmu.
Czy Madonna zapoczątkowała modę na kabałę na Zachodzie?
Nie. Zainteresowanie kabałą istniało już wcześniej, jednak to Madonna w latach 90. znacząco je nagłośniła. Jako jedna z pierwszych globalnych gwiazd otwarcie mówiła o swoim zainteresowaniu kabałą, przyczyniając się do jej popularyzacji w popkulturze — w uproszczonej i oderwanej od religijnego kontekstu formie.
Czy współczesna, popkulturowa kabała ma jakikolwiek związek z Safed?
Safed jest historycznym centrum kabały religijnej, rozwijanej w ścisłym związku z judaizmem. Jego znaczenie wynika z tradycji i historii miasta, a nie z nowoczesnych interpretacji obecnych w kulturze masowej.
Więcej mistycznych klimatów z różnych części świata? Sprawdź wpisy:
Fruška Gora – serbskie pasmo wzgórz z dziesiątkami prawosławnych monasterów ukrytych wśród lasów. Wutai Shan – jedno z najświętszych miejsc buddyzmu w Chinach, od wieków cel pielgrzymek mnichów i świeckich. Japonia – kraj, w którym świątynie, sanktuaria i rytuały są naturalną częścią codziennego życia.
