Chiny poza utartym szlakiem: święta góra buddyzmu Wutai Shan
Wutai Shan, święte miejsce chińskiego buddyzmu, to zawodnik wagi ciężkiej. Znajdziesz tu wszystko, czego szuka się w podróży: niezwykłe dziedzictwo, tarasowe góry, surowy klimat i niekłamaną autentyczność. A wszystko to spowite kłębami dymu z palących się tysięcy kadzideł i doprawione atmosferą religijnych praktyk i obrzędów.
To 殊勝之境，靈氣之山，修行勝地！吉祥 — „duchowy kurort północnych Chin”, jak napisał w opiniach Googla chiński pielgrzym. Pierwotnie góra była świętym miejscem taoistów, dziś jest jednym z najważniejszych centrów kultu buddyzmu w Chinach. Z europejskiej perspektywy Wutai Shan wciąż leży poza utartym szlakiem – i właśnie dlatego warto tu przyjechać.
Wutai Shan - święta góra i pięć wierzchołków
Wutai Shan położone jest w górach około 5 godzin jazdy na zachód od Pekinu (300 kilometrów). Mimo ogromnego bogactwa zabytkowych obiektów, orientacja na miejscu jest relatywnie prosta, choć opisy przewodników mówiące o Wutai Shan jako o górze z „pięcioma płaskimi wierzchołkami” lub „górze pięciu tarasów” mogą początkowo wprawić w lekką konfuzję.
Taihuai - orientacja na miejscu
Punktem startowym dla pielgrzymów (ale i turystów) jest wioska Taihuai, która ciągnie się wzdłuż długiej doliny. To tu znajduje się zaplecze noclegowo-gastronomiczne, a także handlowe (z naciskiem na dewocjonalia).
Bezpośrednio w miasteczku i na pobliskich zboczach rozsiane są liczne, łatwo dostępne świątynie. Czasem tworzą one większe skupiska, innym razem stoją samotnie.
Wioskę Taihuai otacza pięć dwu- i trzytysięczników (najwyższy ma 3058 metrów n.p.m.) o płaskich wierzchołkach: Szczyt Wschodni, Południowy, Zachodni, Północny i Centralny. Również tam wybudowano klasztory. Święta Góra Wutai Shan jest więc ogromnym kompleksem sanktuaryjnym, na który składa się blisko 60 świątyń — zarówno w dolinie, jak i na okolicznych szczytach. W czasach największego rozkwitu było ich ponad 300.
Historia Wutai Shan
Początki Wutai sięgają I w. n.e., jednak największy rozkwit przypada na okres między VI a IX wiekiem. Rozwój klasztorów był hojnie wspierany przez dwór cesarski. To również władcy Imperium zapoczątkowali tradycję pielgrzymowania do Wutai. Począwszy od V wieku zaczęli tu regularnie bywać cesarze, aby oddać hołd Bodhisattwom i wspiąć się na okoliczne szczyty.
Możni mecenasi wpłynęli mocno na status materialny klasztorów. Świątynie, zwłaszcza te najbardziej znane, toną wprost w przepychu – ornamentów, kolorów, misternych detali i monumentalnych rzeźb.
Wutai Shan - przepych świątyń i surowość życia mnichów
Natłok religijnych artefaktów w pawilonach bywa wręcz przytłaczający, zwłaszcza że większości symboli, rytuałów i znaczeń z perspektywy laika z Europy nie sposób ogarnąć. Zostaje więc chłonięcie wrażeń.
W kontraście do tego bogactwa, życie mnichów zdaje się być spartańskie. W niedogrzanych pomieszczeniach dyskretnie przemykają, ubrani w zgrzebne, grube waciaki, nijak niepodobne do zwiewnych pomarańczowych szat widywanych w łaskawszym klimacie. Warunki tutaj są surowe – w górach przez większą część roku leży śnieg. Byliśmy w pierwszej połowie października – jesień już się kończyła, a położone wyżej klasztory przyprószył pierwszy śnieg.
Najważniejsze świątynie Wutai Shan
Tayuan i Wielka Biała Pagoda – symbol Wutai Shan
Symbolem Góry Wutai jest klasztor Tayuan z Wielką Białą Pagodą wysoką na 75 metrów. Pagoda pochodzi z 1301 r. i nie sposób jej pomylić z żadnym innym obiektem. Została wybudowana w stylu tybetańskiej stupy, wygląda więc jak ogromna, pękata biała butelka, na której szczycie umieszczono baldachim z dzwonkami. Zgodnie z tradycją pełni rolę relikwiarza. Na terenie klasztoru znajduje się też znacznie mniejsza pagoda, Wenshufa. To bardzo ważne miejsce dla buddystów, bowiem tam właśnie ma być przechowywany włos Bodhisattwy Mandziuśriego.
Tayuan cieszy się dużym powodzeniem, nawet o tej porze roku – rzędy modlitewnych młynków pokryte mantrami, są w nieustającym ruchu. 
Xiantong – największy i najcenniejszy klasztor
Najcenniejszym obiektem na Górze Wutai jest ogromny kompleks Xiantong zajmujący powierzchnię 80,000 m2. Jest uważany za jeden z najstarszych chińskich klasztorów – jego początki sięgają I w. n.e. Na przestrzeni wieków był wielokrotnie rozbudowany i przebudowywany, aż osiągnął przepych, który dzisiaj dosłownie bije po oczach. W klasztorze znajdują się trzy pawilony z okresu Ming (XIV-XVII w. ) wykonane z czystej miedzi, które w słońcu lśnią jak szczerozłote. W skład świątyni wchodzi łącznie 400 pomieszczeń, siedem bogato zdobionych pawilonów, a miedziany dzwon przed bramą waży 5000 kilogramów.
Shuxiang – arhanci i Bodhisattwa Mądrości
Z kolei istotnie mniejsza, ale też bardzo cenna świątynia Shuxiang (XIII w.) wyróżnia się pawilonem, gdzie znajduje się dziesięciometrowa statua Bodhisattwy Mądrości. A także niezwykłe sceny przedstawione z wykorzystaniem 500 posągów arhantów – oświeconych uczniów Buddy -wplecionych w trójwymiarowe krajobrazy. Misterna robota. Uwagę pielgrzymów przykuwa też cudowne źródło, które znajduje się na terenie klasztoru. Uważa się, że woda pita z niego oczyszcza umysł i podnosi zdolności poznawcze.
Nanshan – niezwykły klasztor na uboczu doliny
Na mnie największe wrażenie zrobiła świątynia Nanshan (XIII w.), ulokowana poza głównym skupiskiem świątynnym w Taihuai, po drugiej stronie doliny. Prawdziwa ostoja kontemplacyjnego spokoju, niezwykłych dachów i wspaniałych widoków na otaczające wzgórza. Klasztor wygląda jak wielopoziomowa forteca, która pnie się pod stromym zboczu. Żeby dostać się do głównej bramy na dole klasztoru trzeba pokonać 108 schodków, które zgodnie z tradycją buddyjską symbolizują doskonałość: 108 cech Buddy.
Siedem poziomów klasztory Nanshan
Klasztor ma aż siedem poziomów podzielonych na trzy główne sekcje. Każdy poziom tworzy pewną zamkniętą całość, oferując trochę inny nastrój. Nanshan jest miejscem monumentalnym i kameralnym zarazem, a jesienna atmosfera nadaje mu nieco melancholijnej aury.
Włóczęga po górach
Po takiej dawce świątyń, okoliczne góry są doskonałym miejscem na zmianę klimatu. Na szczyty prowadzą wydeptane ścieżki, a mimo tatrzańskich wysokości tutejsze góry mają charakter łagodny, pozbawiony turń, żlebów, czy postrzępionych wierzchołków. Góry w niższych partiach porośnięte są lasem sosnowo-bukowym, ale same szczyty są nagie, porośnięte już wyłącznie kępkami traw i krzewów.
Trekking na Szczyt Południowy
My wybraliśmy się szczyt Południowy (2500 m n.p.m.) oddalony kilkanaście kilometrów od miasta. Trasa do przejścia w obie strony liczy około 20 kilometrów, jednak jest to raczej niemęcząca przechadzka, pozbawiona praktycznie stromych podejść. Na wierzchołku płaskiej góry znajduje się świątynia Puji. Na tle klasztorów z Taihuai wygląda jak ubogi krewny, jednak górskie położenie, widoki i zakonserwowana w czasie atmosfera, czynią go obiektem, który zapada w pamięć i koi zmysły. Zwłaszcza, że turystów i pielgrzymów dociera też niewielu. Idąc na szczyt spotykaliśmy wyłącznie stada krów, koni i owiec jeszcze pasących się na łąkach.
Mając do dyspozycji więcej czasu można tu bez problemu zorganizować sobie więcej jednodniowych trekkingów po okolicy. Na nas niestety czekał już samolot w Pekinie, więc z pewnym uczuciem niedosytu opuściliśmy Świętą Górę.
Endemiczne grzyby w cenie kawioru
Ciekawostka: W górach rośnie endemiczny gatunek grzyba, który jest przysmakiem w jesiennym menu lokalnych restauracji i barów. Cena może jednak zwalić z nóg, więc warto nie dać się zaskoczyć (jak my), gdy w obskurnej jadłodajni przyjdzie zapłacić rachunek jak za posiłek w ekskluzywnej restauracji.
Jesień i zima na świętej górze
Latem Wutai Shan jest chętnie odwiedzane przez chińskich i azjatyckich turystów oraz pielgrzymów. Zapewne jest wtedy zupełnie innym miejscem niż to tonące w spokoju, które zapamiętamy z październikowej wizyty. Dymy z kadzidel unoszą się tu pewnie zawsze, ale mgły nad doliną potrzebują już jesieni.
FAQ – praktyczne informacje o Wutai Shan
Jak dojechać do Wutai Shan z Pekinu?
Z Pekinu do Wutai Shan jest około 300 kilometrów. Najwygodniejszą opcją jest podróż pociągiem z Pekinu do Taiyuan lub Xinzhou, a następnie lokalnym autobusem do Taihuai, czyli głównej miejscowości na terenie Świętej Góry. Cała podróż zajmuje zwykle 6–7 godzin.
Możliwy jest również bezpośredni dojazd autobusem dalekobieżnym z Pekinu do Wutai Shan. Kursy nie są bardzo częste i bywają sezonowe, ale czas przejazdu jest zbliżony do wariantu z przesiadką i może być wygodną alternatywą.
Czy zwiedzanie świątyń w Wutai Shan jest płatne?
Większość świątyń w Wutai Shan wymaga zakupu biletu wstępu, choć ceny są zazwyczaj umiarkowane. Dodatkowo obowiązuje opłata za wjazd na teren parku krajobrazowego, w którego obrębie znajduje się cały kompleks sanktuaryjny. Mniejsze klasztory, szczególnie te położone poza główną doliną, bywają dostępne bezpłatnie lub za symboliczną ofiarą.
Czy Wutai Shan to miejsce stricte religijne, czy także turystyczne?
Wutai Shan jest przede wszystkim ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym, ale pozostaje otwarte także dla turystów. W wielu świątyniach toczą się normalne praktyki religijne, dlatego warto zachować szacunek i dyskrecję – unikać głośnych rozmów, fotografowania ceremonii i wchodzić do pawilonów w odpowiednim stroju.
Artykuł został również opublikowany w serwisie Onet.pl
Jeśli szukasz inspiracji do bliższych lub dalszych podróży śladami duchowych przeżyć, ulotnej aury i miejsc ważnych dla różnych religii, zajrzyj także do tych wpisów:
👉 Góra Krzyży (Litwa) – przejmujący krajobraz wiary, pamięci i symbolicznego oporu, gdzie tysiące krzyży tworzą jedno z najbardziej poruszających miejsc kultu w Europie.
👉 Fruška Gora (Serbia) – pasmo wzgórz i prawosławnych klasztorów, nazywane „serbską Athos”, gdzie duchowość splata się z naturą i historią Bałkanów.
👉 Japonia – shintō i buddyzm obecne w krajobrazie, rytuałach i zwykłych gestach, dyskretnie towarzyszące w drodze.
👉 Safed (Izrael) – miasto kabały i mistycznego judaizmu, jedno z najważniejszych duchowych centrów świata, zanurzone w ciszy i kontemplacji.
